Dojazd do:

Ukształtowanie powierzchni


Bory Tucholskie swą dzisiejszą rzeźbę terenu zawdzięczają epoce lodowcowej, a w szczególności ostatniemu zlodowaceniu bałtyckiemu, zwłaszcza zaś stadiałowi pomorskiemu. W tym czasie u czoła lodowca tworzyły się pagóry moren czołowych, a na ich przedpolu powstawały rozległe równiny piaszczyste zwane sandrami, usypane przez wody roztopowe wypływające spod topniejących lodów. Rzeźba Borów Tucholskich z jednej strony związana jest z działalnością akumulacyjną samego lodowca lub jego wód, natomiast z drugiej jest wynikiem intensywnej działalności erozyjnej tychże wód roztopowych oraz wytapiania się martwych brył lodu. Na obszarze Borów Tucholskich spotykamy różnorodne formy rzeźby terenu.

Wysoczyzna morenowa na tych terenach ma charakter głównie moreny dennej, najczęściej płaskiej lub falistej z fragmentami wzgórz morenowych, związana jest ściśle z procesem topnienia lądolodu. Zalega ona nie przesłoniętymi przez sandry płatami w postaci wysp lub półwyspów morenowych ( np. wyspy- Wielecka, Bruska, Czerska, Cekcyńska; półwyspy – Konarzyński, Jarczewski i inne). Najbardziej charakterystyczną cechą równin sandrowych są rynny polodowcowe zachowane dzięki wypełnieniu lodem obniżeń w powierzchni akumulacyjnej, które po ustąpieniu lądolodu wypełniły się wodami. Przebieg rynien jest różny z przewagą południowego. Czasem krzyżują się lub zbiegają radialnie. Wspomniane rynny są zwykle formami o wydłużonym kształcie, ciągnącymi się na przestrzeni kilkunastu kilometrów. Szerokość ich waha się od 100-1800 m. Dna rynien są na ogół nierówne z licznymi przegłębieniami i progami. Głębsze miejsca w rynnach wypełniają jeziora: Charzykowskie, Karsińskie, Skąpe i wiele innych. Szlaki rynnowe wykorzystują rzeki: Brda, Wda, Czerska Struga. Oprócz systemu rynien spotyka się na terenie Borów Tucholskich doliny wód roztopowych. Doliny te są suche, a ich dna leżą ponad poziomem odpływu wód. Stary szlak odpływu wód wykorzystuje np. rzeka Niechwaszcz. Powierzchnię sandrową urozmaicają również liczne wytopiska, czyli zagłębienia powstałe po wytopionym martwym lodzie. W czasie topienia lodowiec rozpadł się na wiele brył lodowych, które wypełniając liczne nierówności terenu, zostały przysypane utworami sandrowymi. Z czasem, po ociepleniu się klimatu, wytopiły się i w ten sposób powstało wiele stosunkowo płytkich, bezdopływowych zagłębień. Niektóre zachowały się do dziś jako jeziora. W dolinach Brdy, Wdy i ich dopływów wykształciło się wiele poziomów tarasowych. Tarasy te nie występują w sposób ciągły. W licznych miejscach są one rozczłonkowane na wyspy zakolowe, świadczące o dużej aktywności rzek. Wykształcone trasy rzek, a w szczególności ich krawędzie, podlegały i nadal podlegają ciągłym procesom erozyjno- denudacyjnym, prowadzącym do powstawania licznych dolinek bocznych . Najniższe tarasy erozyjne nie wykazują wcięć erozyjnych, jak również na ich powierzchni nie występują wytopiska po martwym lodzie.

 
;